نویسنده:حسین فرج الله+ اضافاتاگر روزی به یکی از شهرهای شمالی یابه فلات مرکزی ویا پایتخت ایران مسافرت کنی واز شما پرسیده شود که از کجا آمده ای ؟؟؟وشما بگویی که از عربستان وشهر محمره، عبادان، دورق ،فلاحیه ویا خفاجیه آمده ام شاید برخی تصور می کنند که از یکی از کشورهای عربی همسایه و شهرهای آن آمده ای !!!!غافل از اينکه شايد مردم امروز به ياد ندارند که روزی خوزستان ،عربستان وشهرهایش محمره ، عبادان، تستر ، سوس، قنیطره، معشور، تمیمیه، خلفیه، حمیدیه، خفاجیه، بسیتین، جبیلات، ایذج ، صالح آباد، حویزه ، اهواز، ناصریه، دورق، فلاحیه، رأس الميناء، خور موسی ،جزیره صلبوخ، وبسیاری دیگراز شهرها که در دوره حکومت پهلوی به نام های دیگری تغییر یافت که نه سنخیتی با فرهنگ وآداب ورسوم مردم دارد ونه با زبان عربی مردم این سرزمین قابل فهم است به این دلیل این نام ها فقط درمکاتبات رسمی وبرنامه های رادیو وتلوزیون وکتاب های درسی به نام های پهلوی شناخته می شوند ،ولی اگر در محمره قدم بزنی واز مردم شهر بپرسی که خرمشهر کجاست با تعجب ونگاه سنگینی خواهندگفت که اینجا محمره است وآن طرف تر عبادان ودوراخوین ومعشور وفلاحیه است.نام های شهرهای خوزستان که بیشترشان برگرفته از تاریخ مردم این سرزمین است دربرگیرنده تاریخی چند هزارساله است وبسیاری از این نام ها ریشه درتمدن های کهن این سرزمین مانند عیلام ومیسان ویا تمدن بزرگ اسلامی دارند اما نام های رضا شاهی هیچ ارتباط تاریخی با این شهرها واین مردم ندارد .نام های این شهرها دربیشتر مصادر تاریخی جهان وایران آمده است که می توان به کتاب های تاریخی وجغرافیایی ویا به کتب تاریخ معاصر ویا به کتاب های مذهبی صدر اسلام تاقرن اخیر مراجعه کرد .حتی بتوان به صراحت نام این شهرها را درمصادر دینی وتاریخی ایران یافت .عبادان :واژه ای عربی وگفته شده که برگرفته ازنام سردار اسلام عبادة بن حصين حبطي ودرتاريخ اسلام چنین ثبت نموده اند. هرچند که درتاریخ اسلام نام قبلی این شهریاد نشده است وممکن است نام کهن تر از آن داشته باشد که برگرفته از نام های عیلامی باشد واژه عبادانا شباهت بسیاری به واژگان ونام های عیلامی داردوآثار عیلامی ومیسانی دراین شهر که جز ء اروکسای معروف بوده یافت شده است تایید این سخن است هرچه هست عبادان قبل از فتح اسلامی شهری بوده است که مسلمانان درآن مرکز حکومتی ساختند.شاعران فارسی زبان فراوانی درمورد عبادان شعر سروده اند مانند مولوی دردیوان شمس می گوید:بسیار علاقه ها باید ای جانان تا مسکن وخانه ها شود آبادانای بلغاری توخانه کن دربلغار وی تازی گو رو سوی عبادانمنوچهری دامغانی دردیوان خوددربارهعبادان چنین می گوید :از فراز اونیست جاینیست آسانتر از عبادان دهیملک الشعرای بهار چنین می گوید:قریهءويران عبادان که بدضرب المثلاين زمان شهريش پرقصروخیابان کرده انددکه آهنگریشان، دهشت افزایدازآنکز دوپاره کوه آهن پتک وسندان کرده اندبه عبادان آمدم بنزدیک مردی که او را حبیب بن حمزه گفتندی ویرا پرسیدم، جواب داد. بنزدیک وی یک چندی ببودم و مرا از وی بسی فواید بود. پس بتستر آمدم و قوت خود بآن آوردم که مرا بیک درم جو خریدندی و آس کردندی و نان پختندی.عطار نیشابوری، تذکرة الأولياء، ذکر سهل بن التستری قدس الله روحه العزیزچند کوشیدم از سکونت و شرمآهنم تیز بود و آتش گرمبختم از دور گفت کای نادان(لیس قریه وراء عبادان)من خام از زیادت اندیشیبه کمی اوفتادم از بیشینظامی گنجوی، هفت پیکر،بخش ۲۶ - نشستن بهرام روز شنبه در گنبد سیاه و افسانه گفتن دختر پادشاه اقلیم اولوقفت بعبادان ارقب دجلةکمثب دم قان یسیل الی البحروفائض دمعی فی مصیبة واسطیزید علی مد البحیرة والجزرسعدی، قطعات و قصاید عربو به عبادان رسیدیم و مردم از کشتی بیرون شدند و عبادان بر کنار دریا نهاده است چون جزیره ای که شط آن جا دو شاخ شده است چنان که از هیچ جانب به عبادان نتوان شد الا به آب گذر کنند. و جانب جنوبی عبادان خود دریای محیط است که چون مد باشد تا دیوار عبادان آب بگیرد و چون جزر شود کم تر از دو فرسنگ دور شود. و گروهی از عبادان حصیر خریدند و گروهی چیزی خوردنی خریدند.سفرنامه ناصر خسرو، بخش ۸۹(Ahwaz_Times)المحمره:قدیم ترین نام این شهر اروکسا نام عیلامی است ودردوره اسکندر مقدونی به خاراکسا تغییر می یابد در دوره میسانیان که خود از مردم عرب بودند به بیان تغییر نام یافت واغلب مردم این شهر دراین دوره مسیحی ومندایی بودند نام بیان تا ظهور شیخ سلمان کعبی باقی می ماند ودردوره شیخ سلمان کعبی ویا شیخ یوسف به محمره تغییر نام یافت .درمورد واژه محمره نظریات فراوان است برخی آنرا برگرفته از خاک سرخ وبرخی آنرا از سرخی آفتاب بر ساحل شط العرب ودیگری آنرا از سرخی شلتوک وبرنجی می داند که دراین شهر کشت می شده هرچه هست واژه محمره به معنای سرخ رنگ واژه ای عربی است .درکتاب های تاریخ معاصر ایران آنجایی که سخن از بنی کعب وجریان نفت نام محمره صدها بار درکتاب ها تکرار شده است.الدورق:دورق واژهای عیلامی وبه نوعی سفال اطلاق می شده است ویا به سورق دوره سلوکیان در 300قبل ازمیلاد باز می گردد.دورق در دوره سلوکیان وپیش از آن دردوره عیلامیان رونق فراوان داشته وپارچه بافی ظریف دورقی وصنعت کشتی سازی وشیلات درخورهای دورق وخور موسی وهمچنین تربیت وپرورش گاومیش در هور دورق قدمتی سومری وعیلامی دارد.دورق مرکز علمی معتبری در دوره اسلامی بوده ودر فتح اسلامی دورق از مهمترین مراکز بوده که نامش درفتح اسلامی ثبت شده است این شهر مرکز علمای بنامی مانند ابن سکیت دورقی وبسیاری از علمای اسلامی بوده است.دورق دارای نخلستان های بسیار وسیع وصنایع دستی آن بسیار مشهور است علاوه برآن بشت دورقی معروفیت جهانی داردکه کیفیتش مثال زدنی است.دورق مرکز اصلي وسکونتگاه بني تميم بوده وهست ودر سال 17هجري به دست جزءبن معاويه تميمي فتح شد ومردم مسيحي اين شهر مسلمان شدند .خورهای دورق درجزومد پر از آب می شدند وکشتی های کوچک ماهی گیری انواع ماهی دریایی خود را به شهرهای دورق وفلاحیه ودیگر قصبات آن تا اهواز وشوشتر می رساندند.تجارت دورق تا محمره واز آنجا به شوشتر ویا برعکس معروف بوده ودیبای شوشتر وبشت دورقی به تمام کشورها صادرمی شد.دورق امروز وگذشته از لحاظ صنایع دستی وادب وهنر شکوفا بوده وهست که این براعتبار این شهر افزوده است.الغاب دورقی هنوز درمیان ساکنان شوشتر یافت می شود چون روزگاری تجارت دورق وشوشتر رواج فوق العاده ای داشته وهنوز خانه دورقیان شوشتر جزءآثار ماندگار شوشتر است.الفلاحیه:فلاحیه بخشی از دورق است که گفته شده درزمان مهاجرت بنی کعب به دورق توسط شیخ سلمان کعبی بخشی از آن به فلاحیه معروف شده است کهفلاحيه گاهی به کل شهرستان اطلاق می شد وگاهی بخشی از شهرستان را دربرمی گرفت امروزه به همه شهرستان فلاحیه گفته می شود ولی درقدیم دورق وقبان وفلاحیه سه نام کاربرد داشته است.درسال1160ه.ق.بنی کعب درجست وجوی زمین های حاصلخیز روسوی دورق نهادند.این کوچ ومهاجرت به صورت دسته جمعی بود وهمه ی افراد اعم از زنان وکودکان وپیرمردان را شامل شد.به احتمال زیاد قرار گرفتن قبان بر ساحل خلیج فارس وشوره زار بودن بخش هایی از آن ،افزایش جمعیت بنی کعب وناکافی بودن زمین های قبان ودرنقابل سرسبزی وخرمی دورق وفراوانی آب آن ناحیه از عوامل اصلی مهاجرت دسته جمعی بنی کعب بوده است.حاج علوان شویکی علت مهاجرت بنی کعب از قبان به دورق را شکستن سد سابله توسط کریم خان زند ذکر می کند.بنی کعب به دستور شیخ سلمان کعبی بین دو نهر دمیله ونهر موسی نهر سلمانه را می شکافند وساکن می شوند.بنا بر نوشته حاج علوان الشویکی پس از مشاهده ناحیه مزبور توسط یاران وافراد شیخ سلمان آنها ضنن پیشنهاد آن محل به شیخ سلمان به عنوان مکانی صعب الوصول جهت استقرار بنی کعب ،خطاب به شیخ سلمان چنین می گویند:«هذا هو الفلاح »یعنی این مایه ی نجات است.از این روی درآن ناحیه مسکن گزیدند وآن را «فلاحیه »نامیدند.شیخ سلمان به همه ی طوایف وعشایر بنی کعب چه آنهایی که درشط العرب بودند وچه آنهایی که بر رود کارونساکن بودند دستور داد تا اطراف فلاحیه قلعه ای بنا کنند .قلعه فلاحیه در سال 1160ه.ق.برگرد فلاحیه احداث شد ورود فلاحیه را از میان آن شهر گذراندند.الخفاجيه:خفاجیه (سوسنگرد کنونی) واژه خفاجيه، واژه ای سومری وبه شکل خفاژه درمصادر سومری ثبت شده است.در کتاب تاریخ معماری جهان آن را اینگونه توصیف میکنند «خفاژه شهری سومری که در هزاره چهارم قبل از میلاد بنا شد» (روزنامه فرهیختگان)خفاجیه شهری در استان خوزستان ، فاصله شهر خفاجیه تا اهواز مرکز استان۵۵ و تا البسیتین(بستان) ۲۸ کیلومتر است،رودخانه کرخه از شمال آن میگذرد و شعبهای از کرخه نیز از داخل شهر عبور کرده و در غرب و جنوب غربی شهر دو رود سابله و مالکیه از آن منشعب میشوند.شهر باستانی حویزه درجنوب غربی این شهر قراردارد.شهر خفاجیه درتمدن سومر ،عیلام وتمدن میسان ونیز دردوره اسلامی از مهمترین شهرهای خوزستان بوده که درکنار شهر حویزه از مهمترین مراکزعلمی ودینی روزگار بوده اند ودردوره اسلامی به ویژه درزمان حکومت مشعشعیان ازمهترین شهر ها ومراکز دینی وصنعتی بوده است.بسیتین:شهری است بین خفاجیه وحویزه واز توابع خفاجیه است این شهر قدمت عیلامی دارد وشاید شهربیروت ویا کرخ میسان دراین شهر باشد،منطقه تاریخی ام الدبس ونزدیکی به جبل مشداخ که از دوره تمدن عیلام تابه امروز سکونتگاه بشری بوده دلیل تادیخی وباستانی بودن این شهر است.این شهر دردوره مشعشعیان به این نام معروف شده ولی قبل ازآن نیز روستاهای پراکنده داشته که پس از معروف شدن نام بسیتین وجمع شدن مردم روستاها دراین مکان بسیتین نام تمام آن بخش شد .شط العرب:بزرگترین رودخانه خاورمیانه وتنها رودخانه قابل کشتی رانی است که تا قبل از دوره حکومت رضا شاه به شط العرب معروف ومشهور بود ودرمعاملات تجاری که از محمره واردمی شد نام شد العرب ثبت می شد این نام به اروند رود در دوره پهلوی تغییر یافت .بیشتر رودخانه های استان خوزستان مانند کارون وشعبه هایش وکرخه پس از ورود به هور وسپس جریان به سوی محمره وارد این شط می شوند .علت نامگذاری آن است که دردوسمت این رود مردم عرب زندگی می کنند وبه شط للعرب معروف بوده نام شط العرب در تاریخ معاصر ایران بسیار ذکر شده است ودربیشتر کتب تاریخ معاصر آمده است .شط العرب بین عراق ومحمره وعبادان قرار داردکه پس از گذر ازدوشهر وارد خلیج فارس می شود .الحمیدیه:شهری بین خفاجیه واهواز است وگفته شده درزمان شیخ خزعل این شهر با تاسیس قصر شیخ عبدالحمید درآن به حمیدیه شهرت یافت .عبد الحمید فرزند بزرگ شیخ خزعل وجانشین او بود که مدتی درحمیدیه ساکن بود وقصری مجلل بر رودخانه کرخه شعبه حمیدیه داردکه هنوز برپاست .شهر حمیدیه قبل از حضور شیخ عبدالحمید یعنی دردوره سادات مشعشعی ودیگر حکومت ها صدر اسلام بناهایی داشته ومسکون بوده اما اینکه کدام شهر بوده برای بسیاری از پژوهشگران نا معلوم بوده اما این شهر باتوجه به نزدیکی به اهواز وداشتن منابع فراوان آب وزمین خوب کشاورزی محال به نظر می رسد که سکونتگاه قدیمی نباشد علاوه برآن وجود تپه های باستانی دراطراف حمیدیه که به دوره میسانیان وعیلامیان باز می گردد نشان از تمدنی کهن دراین شهر دارد.الناصریه:بخشی از اهواز امروزی وگاهی همه شهر اهواز را ناصریه می گفتند که گفته می شود برگرفته از نام شیخ ناصر بنی کعب است این بخش تا دوره قاجاریه وپهلوی بسیار معروف بوده وناصریه اهواز را همه می شناختندکه بازارها ومحلات تجاری بزرگی داشته که سوق الناصریه را همه می شناختند.همچنین منطقه عامری اهواز محل استقرار شیخ نبهان بنی کعب وشیوخ عامری اهواز از قدیم ترین مناطق اهواز واز مناطق باستانی است.آسیه دختر شیخ نبهان زمین های آسیه آباد اهواز را از پدر به ارث می برد واین منطقه را به مردم هدیه می دهد وگفته شده که آسیه بنت نبهان زن نیکوکار وفرهیخته ای بوده که پس از سال ها این منطقه به آسیه آباد معروف شد.و منطقه آتیش ها وسه راتپه نام اصلی آن لذه است و نام فرهنگیان ام غزلان ونام شلنگ اباد یا کوی علوی حی الدایره و......
الحويزه:حویزه نامی است برگرفته از بیت حوزیای عیلامی است بیت حوزیا که از مهمترین مناطق دینی ومذهبی عیلام شناخته می شد.درمنطقه حویزه ویا اهواز بوده است نتم حویزه درمصادر صدراسلام آمده اما حویزه در دوره مشعشعیان به اوج معروفیت وشهرت خود رسید که به بزرگترین مرکزعلمی ومذهبی قرن 8به بعدتبدیل شد، بسیاری از بزرگان قرن هشتم به بعد به حویزی یعنی از اهالی شهر حویزه معروف بودند مانند ابی معتوق حویزی که از بزرگترین دانشمند دوران خود بود.حویزه درنشر مذهب تشیع درخاورمیانه نقش اساسی داشت وشیعیان جهان مدیون مردم حویزه اند.آثار تاریخی وباستانی فراوانی درحویزه وجود دارند که این شهر را به دوره تمدن عیلام وپس از آن منتسب می کند.شهر حویزه در ادب وشعر صاحب سبک است وسبک حویزی مثال زدنی بود علما وفضلای حویزه معروفیت جهانی داشتند.سبک شعری بندسبک حویزی است که درنوع خود بی نظیر است.قابل توجه آنکه بسیاری دیگر از شهرها تغییر نام یافتند مانند تمیمیه به هندیجان، العمیدیه به امیدیه ،راس المینابه سربندر، صلح اباد به اندیمشک، رامز به رامهرمز، تستر به شوشتر، معشور به ماهشهر، و.........تغییر نام فقط مختص شهرها نبود بلکه این تغییرات به روستاها محله ها ، فامیل ها اشخاص وقبایل نیز رسید به گونه ای که دربسیاری از مناطق از سال 1342 به بعد که قانون سجلات یا شناسنامه رسمی شد ماموران رضا شاه القاب وفامیل های عجیبی برای مردم قرارمی دادند ومردم را مجبور به پذیرش می کردند واگر کسی اعتراض می کرد با ژاندرما طرف بود به این دلیل امروزه فامیل های توهین آمیز وتحقیر کننده بین مردم عرب خوزستان می یابیم که ازدوره رضا شاه مانده است.کتاب های ذیل دربرگیرنده نام این شهر ها هستند که در ذیل به آنها خواهم پرداخت.محمره به جای خرمشهر ،خفاجیه،بسیتین ،شط العرب،جزیره صلبوخ،دورق،فلاحیه،حویزه،قصبه،تمیمیه، سوس،خلفیه،ناصریه،در کتاب های زیر ذکر شده است.واين نشان ودليل روشنی است بر وجود این نام ها درتاریخ ایران وجهان :1-از ایران چه می دانم؟ خرمشهر، تالیف ؛عباس بهارلو، چاپ دفتر پژوهشهای فرهنگی.تهران 1388دراین کتاب به صراحت نام محمره نقل شده است که درجریان حکومت بنی کعب این نام رایج بوده وهنوز هست .2-از ایران چه می دانم؟ آبادان ،علی بحرانی پور، چاپ دفتر پژوهشهای فرهنگی .تهران1392کتاب درمورد عبادان ونام عبادان،محمره ،شط العرب دراین کتاب تکرار شده است هرچند که عنوان این کتاب آبادان است ولی درمتن کتاب نام عبادان در بسیاری از صفحات تکرار شده است.3-تاریخ شهرهای ایران:تالیف وتحقیق ،دکتر عباس عطاری ،نشرآسیم ،تهران 13874-خلیج فارس از دیر باز تاکنون، تالیف :احمد اقتداری، نشر امیرکبیر تهران 13895-تاریخ مطبوعات واحزاب سیاسی درعصر قاجاری:تالیف نادره جلالی،نشر دانشگاه پیام نور13876-تاریخ خلیج فارس وسرزمین های همجوار آن:تالیف دکتر محمد باقر وثوقی.نشر دانشگاه پیام نور13887-تاریخ نفت درایران وخاورمیانه: تالیف؛ دکترمحمدامیر شیخ نوری.نشردانشگاه پیام نور13888-خوزستان درنام واژه های آن: تالیف؛ عبدالرحمن عمادی، نشرآموت،تهران 13889-شوش يا کهن ترين مرکز شهرنشيني جهان: تاليف عزت الله نگهبان.نشرميراث فرهنگي10-مجالس المومنين ،تاليف :قاضي نورالله شوشتري،نشر اسلامية.تهران 136811-سفرنامه عربستان(خوزستان)تاليف: ميرزا عبدالغفار نجم الملک، نشر مفاخر ملي، تهران138812-سفرنامه ناصرخسرو؛ تاليف: ناصرخسروقبادياني، نشرمژگان 139213-نشیبی دازاست پیش از فراز،تالیف: شاهین نژاد، نشر زلال اندیشه،مشهد 139114-خاطرات اعتماد السلطنه؛ تدوین؛ ایرج افشار،نشرامیرکبیر،تهران138815-سفرنامه جکسن(ایران درگذشته وحال)،تالیف:ابراهام والنتاین ویلیامز جکسن، نشر علمی وفرهنگی،تهران138716-الملحمة الخالدة، المقاومة الاسلامية للعشاير العربية في خوزستان ضد الانجليز في الحرب العالمية الاولی، بقلم: دکتور آیة الله محسن الحيدري، المطبعة، جنوب اهواز ،اهواز 139317-قیم ،عبدالنبی ،پانصدسال تاریخ خوزستان ونقد «تاریخ پانصد ساله خوزستان »کسروی،نشر اختران، تهران138818-خلیج فارس وخوزستان، نوشته ؛سلطانعلی سلطانی (شیخ الاسلامی بهبهانی)نشر مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی(مرکز پژوهشهای ایرانی واسلامی)تهران 1391.19-مجد، محمد قلی، انگلیس واشغال ایران در جنگ جهانی اول، ترجمه :مصطفی امیری،نشر مؤسسه مطالعات وپژوهشهای سیاسی، تهران بهار 139020-تئودور سترانک، ويليام:حکومت شيخ خزعل بن جابر وسرکوب شيخ نشين خوزستان، ترجمه صفا الدين تبرائيان، نشر مطالعات تاريخ معاصرايران، تهران138721-معجم البلدان.تاليف ؛شيخ شهاب الدين ابي عبدالله ياقوت حموي، نشر دار العلميه بيروت22-تذکره شوشتر.تاليف: آیت الله سید عبدالله جزایری،نشر آیت قم23-زیویه شهرهای ایران؛ تالیف،فرشته کریمی، نشر نوید شیراز،شیراز138624-برمکیان بنابرروایت مورخان عرب وایرانی، نشر علمی وفرهنگی،تهران138825-شوشتر یعنی خوبتر، تالیف اکرم مریدی، نشر تراوا، اهواز139226-جغرافیای تاریخی وجغرافی خوزستان وگهکولیه وممسنی، تالیف احمد اقتداری،نشرمفاخر ملی، تهران137527-تاریخ تحولات سیاسی،اجتماعی ،اقتصادی وفرهنگیایران دردوره صفویه،تالیف: دکتر عبدالحسین نورایی ودکتر عباسقلی غفاری فرد،نشر سمت138928-فرقه های اسلامی، تالیف؛ پرفسور مادلونگ، نشراساطیر 139029-دو سفرنامه ازجنوب ایران، تصحیح ؛سید علی آل داوود، نشرامیرکبیر 138730-فردوس درتاریخ شوشترو برخی مشاهیر آن، تالیف؛علاءالملک الحسيني المرعشي، نشر مفاخر ملي ايران .تهران137831-مطالعاتی درباب بحرین وجزایر وسواحل خلیج فارس، عباس اقبال آشتیانی، نشر اساطیر،تهران 138432-البلدان، احمدبن ابی یعقوب، نشر علمی وفرهنگی، تهران، 139333-خلیج فارس وخوزستان؛ تالیف سلطانعلی سلطانی وکوشش،سیدعلی آل داوود، نشر مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران139134-انگلیس واشغال ایران درجنگ جهانی اول؛ تالیف محمد قلی مجد،نشرموسسه مطالعات وپژوهشهای سیاسی.تهران139035-خواب آشفته نفت ،دکترمصدق ونهضت ملی نفت؛ تالیف:محمدعلی موحد،نشر کارنامه138536-جغرافیای تاریخی اسلامی؛ تالیف، دکترحسین قرچانلو، نشرسمت138037-باستان شناسی ایلام، دنیل تی پاتس،ترجمه زهراباستی، نشرسمت ،تهران 138838-سياستهای مرزی ومرزهای بین اللملی ایران، تالیف؛دکترپرویز مجتهد زاده، نشر سمت، تهران138939-پانصدسال تاریخ خوزستان، تالیف احمد کسروی، نشراختران138840-فراز وفرود شیخ خزعل؛ عبدالنبی قیم، نشر آمه تهران 139241-خوزستان ولرستان درعصر ناصری؛ تالیف، منوچهراحتشامی،نشرمؤسسه مطالعات تاریخ معاصرایران،تهران 138342-سیاحتنامه مسیوچریکف؛تالیف چریکف،نشرامیرکبیر 137943-سفرنامه کاوشهای باستان شناسی شوش؛تالیف، مادام ژان دیولافوا،ترجمه،ایرج فره وشی،نشر دانشگاه تهران139044-ایران ،کلده وشوش؛ تالیف، مادام ژان دیولافوا، ترجمه، علی محمد فره وشی، نشردانشگاه تهران138945-از برآمدن تا برافتادن بنو کعب، عشایر جنوب خوزستان،تالیف؛ویلم فلور ،ترجمه :مصطفی نامداری منفرد، نشرشادگان،شیراز 139246-اسنادی از روابط ایران وفرانسه؛(دردوره قاجاریه)تالیف؛محمدحسن کاووسی عراقی، حسین احمدی، نشرچاپ وانتشارات وزارت امور خارجه،تهران 137647-تاریخ تمدحسین فرج الله چعب,ن ایران ساسانی؛تالیف: سعید نفیسی، نشراساطیر ،تهران138448-تاريخ طبري؛تاليف:محمد بن جرير طبري جلد(4)،ترجمه؛ ابوالقاسم پاینده،نشر اساطیر،تهران، 137549-الکامل فی التاریخ؛ تاریخ ابن اثیر؛ تالیف، ابن اثیر،نشر بیت الافکار الدولیه،دمشق200550-آثاروبناهای تاریخی خوزستان؛ احمد اقتداری، نشر انجمن آثار ومفاخر فرهنگی، تهران 137551- تاريخ خوزستان :تأليف ؛جان گوردون لوریمر ،ترجمه محمد جواهر الکلام، نشر کويرحسین فرج الله (ابو عرفان)شوشتر
